Tevil Yapmak Caiz Mi? Bir Genç Yetişkinin Düşünce Fırtınası
Tevil Yapmak ve Günlük Hayat: Düşünceler Arası Sörf
İzmir’de, güneşli bir öğleden sonra, kafemde oturmuş bir kahve içiyorum. Bir arkadaşım bana dönüp, “Abi, tevil yapmak caiz mi?” diye sormaz mı? Hemen kafamda “Hadi ya!” dedim. Çünkü bu soru, neredeyse evde otururken aldığım en derin sorulardan biri gibi geldi. O an bir yandan “Tevil yapmanın caiz olup olmadığını araştırmak için ciddi bir şekilde vakit harcamalı mıyım?” diye düşünürken, bir yandan da “Yok abi, bu kadar ağır düşünce beni yakar!” dedim. Ama tabi ki, durup, derin derin düşünmeden de geçemezdim.
Ve o an… Tevil yapmak caiz mi sorusu, kafamda bir fırtına gibi patladı. Hem gayri ciddi bir şekilde hem de bir o kadar ciddi. Kafamda oluşan bu düşünce dalgasıyla, önce arkadaşımın bana sorduğu soruya cevap vereceğim, sonra da kendimi sorgulayacağım. Çünkü hayatımda ilk kez bu kadar derin bir soru sorulduğunda kafamın içi “Boşluk!” gibi bir yer haline geldi.
Tevil Nedir, Kafayı Niye Takıyorsun?
Şimdi, öncelikle tevilin ne olduğunu hatırlayalım. Sözlük anlamıyla, tevil, kelimenin ya da ifadenin anlamını değiştirmek, bir anlamda onu yorumlayarak açıklamak demek. Örneğin, biri sana “Güneşin batışı harika” dediğinde, bunu mecaz anlamda “Hayatın tadı burada” şeklinde yorumlamak. Tabii ki, bunda sakınca yok. Ama, bir dakika, bu işin ucunda ne var? Kendi kendime şöyle düşündüm:
“Eğer tevil yapmak caiz değilse, her gün ettiğimiz yorumların yüzde kaçı günah olur? Anlamlı bir laf ettiğimizde, işte o günah, özlü bir söz söyleyip tevilin kuyusuna düşerse ne olur?”
Evet, bir anda işler ciddileşmeye başladı. Çünkü her şeyin yorumunu yaparken, bu kadar ciddi bir konuyu niye esprili hale getireyim ki?
“Tevil Yapmak Caiz Mi?” Sorusu: Bir Diyalog
Bir an sonra, kafede yanımda oturan arkadaşıma dönüp sordum:
– “Peki ya senin fikrin ne? Tevil yapmak caiz mi?”
Arkadaşım biraz düşünerek:
– “Vallahi, ben de bilmiyorum. Ama geçen gün baktım, bir yerde okudum: ‘Her şeyin fazlası zarardır’ diye. Yani bir yere kadar tevil yapabilirsin ama… Bir de insanların kafalarını karıştırırsan, o iş caiz olmaktan çıkar bence” dedi.
Güldüm ve bu sefer ciddi bir şekilde sormaya karar verdim:
– “Yani, o zaman mesela, ‘İçinde biraz meyve barındıran cips sağlıklıdır’ diyerek tevil yapmak caiz mi?”
Arkadaşım, “Bunu sormak için geldik, değil mi?” diye bir gülme krizine girdi, ve ben de düşündüm. Sonuçta, mecaz anlamlı açıklamalar yaparken sınır ne kadar esnek olmalı?
Tevil Yapmanın “Kötü Yönleri” ve Riskler
Tabii ki, tevilin bazen insanlar arasında kafa karışıklığı yaratabileceğini de kabul etmem gerekiyor. Ne kadar “herkesin doğru bildiği yanlışı” kabul edersek, o kadar “güzel” olur, ama bazen insanlar bu açıklamaları çok fazla esnetebiliyor. Evet, doğru, bazen tevil yapmak, işleri çok daha karmaşık hale getirebiliyor.
Mesela, ben bir arkadaşımın eski sevgilisinin “kötü biri olduğunu” söylediğinde, hemen ona “Ama belki de o sadece sana göre öyle birisi” şeklinde yorum yapabilirim. Hani, “ama o iyi biri” dedikten sonra da olayın suyunu çıkararak daha derin yorumlar yapabilirim. Fakat, bu durumda, insanları da bir anlamda yanlış yönlendirmiş olmam ihtimali var. İyi niyetle, yorum yaparak bir şeyleri düzeltmek isterken, acaba olaylar daha mı karıştı?
Yani, “Her tevil caiz midir?” sorusuna vermek zor, çünkü niyet önemli. Ama bazen yorumlar, bir noktada ifrit olmanıza bile yol açabilir.
Her Şeyin Bir Yeri Var: “Tevil”in Gücü ve Tehlikesi
Tevil yapmak, aslında çok esnek bir kavram. Her şeyin bir zaman ve yerinin olması gerektiği gibi, tevilin de bir sınırı olmalı. Herkesin bildiği gibi, kelimeler bazen aynı şekilde algılanmaz. Bu yüzden, işin sonunda tevilin gerçekten caiz olup olmadığını sorgularken, “Yalnızca Allah’ın hükmü caizdir” diye hatırlamakta fayda var. Yani, kafamı fazla karıştırmadan, işin özünde Allah’ın hükmünü savunmak, bu tür yorumlardan biraz daha az kaygılı olmak gerektiğini fark ettim.
Sonuç: Hem Ciddiyet Hem Espri
Tevil yapmak caiz mi? Bu soru bence biraz daha kişisel ve niyet meselesi. Yani, neyi, nasıl ve hangi amaçla yapıyorsunuz? Ama işin eğlenceli tarafı da şu: Biz insanlar, bazen yanlış anlamalarda ya da yorum yapmalarda gerçekten komik hale gelebiliyoruz. O yüzden, tevil yaparken belki de biraz daha dikkatli olmalı, ama bir yandan da hayatı çok fazla ciddiye almamalıyız.
İzmir’de bir kafede, arkadaşlar arasında geçen bu küçük muhabbetle, tevil yapmak ve caiz olup olmadığı hakkında yaptığım düşünme süreci bana şunu gösterdi: Hayatın en basit soruları bile, bazen düşündüğümüzden çok daha karmaşık olabilir. Yani, kısacası… Tevil yaparken, biraz eğlenmeye de bakın, ama ortalık karışmasın!